DİRENÇ: Elektrik akımına karşı gösterilen zorluğa
direnç denir. Genel olarak "R" harfi ile sembollendirilir. Bi-
rimi ise "W" Ohm' dur.Aşağıdaki gibi çeşitli sembollerle gösterilir.
Ohm Kanunu Kapalı Bir elektrik devresinde
direnç ; devre gerilimi ile devreden geçen akımın bölümüne eşittir,
Kapalı Bir elektrik devresinde
gerilim; devre direnci ile devreden geçen akımın çarpımına eşittir,
Kapalı Bir elektrik devresinde
akım; devre gerilimi ile devre direncinin bölümüne eşittir,gibi üç şe-
kilde ifade edilebilir.
Y
eri gelmişken gerilim ve akımıda tanımlayalım: Gerilim:Bir elektrik devresinde, iki nokta arasındaki potansiyel farka
gerilim denir.Gerilim genellikle
"U" harfi ile sembollendirilir,Fakat bazı kaynaklarda "E" olarak da gösterilebilir.Birimi ise "V" Volt'
tur.
Akım:Bir elektrik devresinde serbest elektronların bir taraftan diğer tarafa yer değiştirmesidir.Bu yer değiştirme güç kaynağı içinde "-" den "+" ya doğru olur,devre içinde ise "+" dan "-" ye doğru olur.Buna
elektron akışı -
akım denir.Akım "I" harfi ile sembollendirilir,Birimi ise "A" Amper' dir.
Ohm Kanunun formülsel ifadesi ise şöyledir; R = U / I Û W = V / A
Direnç Şekilleri ve yapıları Dirençler yapıldıkları malzemeye göre;
1. Karbon Dirençler , 2. Telli Dirençler olarak ikiye,
Kullanılışlarına göre ise:
1. Sabit Dirençler , 2. Ayarlı Dirençler olarak ikiye ayrılırlar.
Ayarlı dirençlerin 1A akım değerine kadar kullanılanlarına
potansiyometre , 1A den büyük akımlarda
kullanılarına ise
reosta adı verilir.
1A akım değerine kadar kullanılan Sabit direnç ve potansiyometrelerin yapımında
karbon maddesi kullanılır.
1A den büyük akımlarda kullanılan Sabit direnç ve reostaların yapımında ise
konstantan,
kentol ve
mag-
nezyum maddeleri kullanılır.
Ayrıca bazı özel dirençlerde bulunmaktadır.
1. Sanayide , bilgisyarlarda , hesap makinelerinde ve çeşitli modüllerde kullanılan entegre tipi dirençler,
2.Üzerine düşen ışık şiddetiyle ters orantılı olarak direnci değişen LDR (foto direnç),
Foto direncin üzerine düşen ışık şiddeti azaldıkça direnci artar, ışık şiddeti arttıkça direnci azalır.
Doğru ve Alternatif akımda da kullanılabilir.
3.Bulunduğu ortamdaki sıcaklıkla direnci değişen NTC ve PTC (termistör),
NTC Negatif Sıcaklık Katsayılı dirençtir.Bulunduğu ortamdaki sıcaklık arttıkça direnci düşer, sıcaklık
azaldıkça direnci artar.
PTC Pozitif Sıcaklık Katsayılı dirençtir.Bulunduğu ortamdaki sıcaklık arttıkça direnci artar, sıcaklık
azaldıkça direnci düşer.
Dirençlerde Birim Dönüşümleri 1 KW = 1000 W 1 MW = 1000 KW 1 MW = 1.000.000 W
Dirençlerin Bağlantıları 1. Seri Bağlantı : Bu bağlantıda dirençler birer ucundan birbirine eklenmiştir.Her dirençten aynı akım
geçer. Toplam direnç (RT) ise dirençlerin cebirsel toplamına eşittir.
2. Paralel Bağlantı : Bu bağlantıda dirençlerin uçları birbirine bağlanmıştır. Her dirençten değeriyle o-
rantılı olarak farklı akım geçer. Toplam direnç (RT) ise dirençlerin bire bölümlerinin toplamına eşittir.
3. Karışık Bağlantı : Bu bağlantıda dirençler seri ve paralel olarak bağlanmıştır.Toplam direnç (RT) ise
paralel dirençlerin seriye çevrilip ( önce paralel kolların toplam direncini bularak ) , seri dirençlerin
cebirsel toplamına eşittir.
Direnç Renk Kodları Dirençlerin değerleri iki şekilde belirtilir :
1. Değerinin direnç üzerine direkt olarak rakamla yazılması,
2. Değerinin direnç üzerine renk kodlarıyla yazılması,
Şu anda bizi ilgilendiren madde 2. maddedir. Bu yöntemle direnç üzerindeki renkli bantlardan sayılara
ulaşılır.Direnç üzerinde normalde 4 tane bant bulunmaktadır.Bu 4 banttan 3 tanesi ( birbirine yakın o-
lanlar ) direncin değerini son bant ( 3 tanesinden uzak ) ise direncin toleransını; yani üstünde yazılan
değerin ne kadar altında veya üstünde bir değerde olabileceğini belirtir.
Bu metottaki kodların akılda kalması için kısa bir cümle hatırda kalır:
Bu kısa cümlede sırasıyla SİYAH-KAHVERENGİ-KIRMIZI-TURUNCU-SARI-YEŞİL-MAVİ-MOR-
GRİ-BEYAZ renkleri hatırda kalacak şekilde belirtilmiştir.
Şimdi bu metodu örneklerle daha iyi bir şekilde anlayalım.
Örnek 1: Aşağıdaki direncin değerini renk kodlarından yararlanarak bulunuz.
Cevap 1: 1. Bant (Sayı) : Kahverengi = 1 2.Bant (Sayı) : Siyah = 0 3. Bant (Çarpan) : Kahverengi = 1
(yani on üzeri bir = 10 ) 4.Bant (Tolerans) : Altın = ± % 5
sayıları birleştirdiğimizde
100 Wve
± % 5tolerans değerini buluruz.
Örnek 2: Aşağıdaki direncin değerini renk kodlarından yararlanarak bulunuz.
Cevap 2: 1. Bant (Sayı) : Sarı = 4 2.Bant (Sayı) : Mor = 7 3. Bant (Çarpan) : Kırmızı = 2
(yani on üzeri iki = 100 ) 4.Bant (Tolerans) : Gümüş = ± % 10
sayıları birleştirdiğimizde
4700 W=
4.7 KWve
± % 10 tolerans değerini buluruz.
Direnç nedir ?
Devreye uygulanan gerilim ve akım bir uçtan diğer uca ulaşıncaya kadar izlediği yolda birtakım zorluklarla karşılaşır. Bu zorluklar elektronlaın geçişin etkileyen veya geciktiren kuvvetlerdir. İşte bu kuvvetlere DİRENÇ denebilir. Kısaca Ω ohm ile gösterilir. Başka bir değişle elektrik akımına karşı gösterilen zorluğa DİRENÇ denir. “R” harfi ile sembollendirilir. Birimi ise “W” Ohm’dur. Ohm Kanunu Kapalı bir elektrik devresinde direnç; devre gerilimi ile devreden geçen akımın bölümüne eşittir.
Elektrik, elektronik devrelerinde en yaygın olarak kullanılan devre elemanları dirençlerdir. Direncin iki temel görevi vardır; akımı sınırlamak ve gerilimi bölmek. Dirençler 1 ohm’dan daha küçük değerlerden 100 Mega ohm’dan daha büyük değerlere kadar geniş bir yelpazede çeşitli omik değerlerde üretilmektedir.
Dirençlerin iki önemli parametresi vardır. Bu parametreler (1) Direncin omik değeri, (2) Direncin gücü’dür.
Direncin birimi ohm’dur.Direnç birimi Ω sembolüyle gösterilir. Direnç ise R harfiyle gösterilmektedir. Örneğin 100 ohm değerinde bir direnç R= 100Ω olarak belirtilir. Direncin ohmik değeri elektrik akımına gösterilen zorluğu belirler. Uçlarına uygulanan gerilimi sabit olarak düşünürsek omik değeri daha yüksek olan dirençlerden daha az akım geçer.
Direncin ikinci önemli parametresi ise gücüdür. Direncin içinden geçen akım ısınmaya yol açar. Direncin dayanabileceği ısı miktarı direncin gücü ile bağlantılır. Direncin gücünün birimi de Watt’tır. Daha yüksek güçlü dirençler ısıya daha fazla dayanırlar. Örneğin 5 Wattlık bir direnç, 1 Wattlık bir dirence göre ısıya daha dayanıklıdır.
Dirençler yapıldıkları malzemeye göre;
1. Karbon dirençler
2. Telli dirençler olarak ikiye ayrılır.
Kullanışlarına göre ise:
1. Sabit dirençler
2. Ayarlı dirençler olarak ikiye ayrılırlar.
Dirençlerin Seri Bağlanması :
Elemanlar üzerinden akım geçerken bir sırayı takip ediyormuş gibi önce birinden sonrada diğerinden geçerek gider. Akımlar sabit gerilimler farklıdır. Bu bağlantıda dirençler birer ucundan birbirine eklenmiştir. Her dirençten aynı akım geçer. Toplam direnç(RT) ise dirençlerin cebirsel toplamına eşittir.
Dirençlerin Paralel Bağlanması :
Elemanlar ardarda değil de yan yana bağlanmıştır, akım aynı anda ikisinden birden geçebilir. Gerilimler aynı akımlar farklıdır. Bu bağlantıda dirençlerin uçları birbirine bağlanmıştır. Her dirençten değeriyle orantılı olarak farklı akım geçer. Toplam direnç (RT) ise dirençlerin bire bölümlerinin toplamına eşittir.
Dirençlerin Renk Kodları :
Renk Sayı Çarpan Tolerans(%)
Siyah 0 100
Kahverengi 1 101
Kırmızı 2 102
Turuncu 3 103
Sarı 4 104
Yeşil 5 105
Mavi 6 106
Mor 7 107
Gri 8 108
Beyaz 9 109
Altın 10-1 5
Gümüş 10-2 10
Renksiz 1 20
RENK A B C D (Çarpan) T (Tolerans)
Siyah 0 0 0 1Ω
Kahverengi 1 1 1 10Ω ±%1 (F)
Kırmızı 2 2 2 100Ω ±%2 (G)
Turuncu 3 3 3 1KΩ -
Sarı 4 4 4 10KΩ -
Yeşil 5 5 5 100KΩ ±%0.5 (D)
Mavi 6 6 6 1MΩ ±%0.25 (C)
Mor 7 7 7 10MΩ ±%0.10 (B)
Gri 8 8 8 ±%0.05
Beyaz 9 9 9 -
Altın - - - 0.1 ±%5 (J)
Gümüş - - - 0.01 ±%10 (K)
RENK A B - C (Çarpan) T (Tolerans)
Metal Film Dirençte:
Karbon Dirençte:
Direnç üzerindeki renkleri değerlendirirken A, B, C, D ve T sırasına göre gitmeye dikkat etmek gerekmektedir. Bu sıralamaya göre yapılacak hesaplama sonucunda elde edilen direnç değeri Ohm(Ω) olarak bulunacaktır. (10°=1 'dir.)
Ayarlı dirençlerin 1A akım değerine kadar kullanılanlarına potansiyometre, 1A den büyük akımlarda kullanılanlarına ise reosta adı verilir.
Değeri Üzerinde Yazılı Dirençler
Bazı üreticiler renk kodu yerine direnç değerlerini yazmayı tercih etmektedirler. Bunlardan bir kısmı doğrudan direnç değerini ve toleransını yazdığı gibi, bazıları da harf kodu kullanmaktadır.
Direnci gösteren harfler: R = Ohm(Ω), K = KiloOhm(KΩ), M = MegaOhm(MΩ)
Tolerans harfleri: F = ±%1, G = ±%2, J = ±%5, K = ±%10, M = ±%20
Kodlama Üç Şekilde Olmaktadır;
1- 1000 Ohm 'a kadar olan dirençler için R harfi kullanılır.
Kodlama 3 adımda yapılır:
• R 'den önce gelen sayı "Ohm" olarak direnci gösterir.
• R 'den sonra gelen sayı direncin ondalık bölümünü gösterir.
En sondaki harf toleransı gösterir.
Örneğin:
6R8J = 6.8 ±%5 Ω
R45G = 0.45 ±%2 Ω
2- 1KΩ 'dan 1MΩ 'a kadar olan dirençler için "K" harfi kullanılır.
Örneğin:
3K0K = 3±%10 KΩ
2K7M = 2.7±%20 KΩ
3- 1MΩ 'dan yukarı dirençlerde de "M" harfi kullanılır.
Direnç Standartı:
Tablo 1'de görüldüğü gibi, dirençler standart değerlerde üretilir.
Tolerans yüzdeleri, "E" seri numarasından anlaşılır. İhtiyaca göre bu dirençlerin 10, 100, 1000 katları alınır.
Gerilim nedir?
Kapalı bir elektrik devresinde gerilim; devre direnci ile devreden geçen akımın çarpımına eşittir. Bir elektrik devresinde, iki nokta arasındaki potansiyel farka GERİLİM denir. Gerilim genellikle “U” harfi ile sembollendirilir. Birimi ise “V” Volt’tur.
Akım nedir ?
Kapalı bir elektrik devresinde akım; devre gerilimi ile devre direncinin bölümüne eşittir. Bir elektrik devresinde serbest elektronların bir taraftan diğer tarafa yer değiştirmesidir. Bu yer değiştirme güç kaynağı içinde “ – “ den “+”ya doğru olur, devre içinde ise “+”dan “-“ ye doğru olur. Akım “I” harfi ile sembollendirilir. Birimi ise “A” Amper’dir.
Ohm Kanununun formülsel ifadesi ise şöyledir; R = V / I ve W = V/ A
Kondansatör nedir?
Kondansatörlerin temel görevleri elektrik yükünü depo etmektir. Kondansatörler en basit yapı olarak karşılıklı iki iletken levha ve aralarındaki bir yalıtkan tabakadan oluşur.
Kondansatörün yük depo etme yeteneği kondansatörün kapasitesi olarak anılır ve birimi faraddır.
Faradın askatları şunlardır:
Mikrofarad (μf)
Nanofarad (nf)
Pikofarad (pf)
Kondansatör Renk Kodları
Ampermetre nedir?
Analog veya dijital olarak iki ayrı türde kullanılabilen ölçü aletleridir. Yapım amaçlarına göre birkaç Miliamper’tan yüzlerce Amper’e kadar ölçüm yapabilirler. Akım ölçerler. Bu ölçüm DC veya AC akım ölçümü olabilmektedir.
Gerilim ölçümünüde beraber yapan ölçü türünede (dirençle beraber) wattmetre adı verilmektedir. AKIMÖLÇER olarakta bilinir.
Üzerinde büyük akım değerleri ölçüleceğinde; düzenek içinden ölçülecek akımın bir bölümü geçirilir. Akımın geri kalan büyük bir bölümünü ise aygıta paralel olarak bağlanan bir şönt devresi taşır.
Ampermetre Çeşitleri
Ampermetreler çeşitliklerine göre farklı çalışma prensipleri ve duyarlılıklar gösterirler. Bu çeşitten bir olan D’Arsonval ampermetresi; doğru akımı 0.1-2 arası duyarlılıkla ölçmektedir. Aynı şekilde bir elektrodinamik ampermetre hem doğru hem de alternatif akımda kullanılır ve duyarlılık aralığı 0.1-0.25 arasındadır.
Bobin nedir?
Devrelerde bulunan akım yollarının hepsi genel açıdan birer bobin görevi yapmaktadır. Bobin bir iletkenin üzerinden geçen akımı manyetik alan çizgilerine çevirerek yapısal olarak enerji dönüşümünü gerçekleştirmiştir.
Elektrik ve elektronik devrelerinde yaygın olarak kullanılan devre elemanlarından biri de bobinlerdir. Bobinler elektrik enerjisini manyetik alan olarak depolarlar. En basit yapı olarak bobinler iletkenlerin bir nüve üzerine sarılmasıyla elde edilirler.
Transformatörler(Trafo) nedir?
Transformatörler, A.C gerilimi yükseltir veya düşürürler. A.C gerilimi yükselten transformatörlere “gerilim yükselten transformatör”, A.C gerilimi düşüren transformatörlere de “gerilim düşüren transformatör”adı verilir.
Transformatörler,giriş ve çıkış sargılarıdan oluşur. Giriş tarafındaki sargıya “Primer”, çıkış tarafındaki sargıya ise “Sekonder” adı verilir.
Transformatörlerin, primerlerine uygulanan gerilimleri yükseltip düşürmeleri, tamamen primer ve sekonder taraflarındaki sipir sayılarıyla orantılıdır.
Transformatörün primerine uygulanan gerilim V1, primerindeki sarım sayısı N1, sekonderindeki sipir sayısı N2, sekonderindeki gerilim V2 ile gösterilirse, primer ve sekonderdeki sipir sayılarıyla, primer ve sekonderdeki gerilimler arasındaki ilişki aşağıdaki denklemde gösterilmiştir.
N1 / N2 = V1 / V2Direnç (elektronik)
Direnç Ayarlı
Direnç
Direnç sembolleriDirenç, elektrik akımının akışına direnç gösteren, bu esnada Ohm kanununa göre uçları arasında gerilim düşüşüne sebep olan iki uçlu elemandır. Elektriksel direnci, uçlarındaki gerilim düşüşünün üzerinden akan elektriksel akıma bölünmesiyle bulunur.
Standart EIA Renk Kodları:
Renk 1. band 2. band 3. band (çarpan) 4. band (tolerans) Isıl katsayısı
Siyah 0 0 ×100
Kahverengi 1 1 ×101 ±1% (F) 100 ppm
Kırmızı 2 2 ×102 ±2% (G) 50 ppm
Turuncu 3 3 ×103 15 ppm
Sarı 4 4 ×104 25 ppm
Yeşil 5 5 ×105 ±0.5% (D)
Mavi 6 6 ×106 ±0.25% (C)
Mor 7 7 ×107 ±0.1% (B)
Gri 8 8 ×108 ±0.05% (A)
Beyaz 9 9 ×109
Altın ×0.1 ±5% (J)
Gümüş ×0.01 ±10% (K)
Boş ±20% (M)
Not: Renkler kırmızıdan mora, kırmızı düşük, mor yüksek enerji olmak üzere gökkuşağını temsil etmektedir.
Direnç Türleri
Gerek büyük gerek küçük güçlü olsun, bütün dirençlerin belirli bir dayanma gücü vardır. Dirençler güç açısından kısaca iki'ye ayrılır:
Büyük güç dirençleri: (2 watt'ın üzerindeki dirençler)
Küçük güç dirençleri: (2 watt’ın altındaki dirençler)
Sabit Dirençler
Ayarlı Dirençler
Termistör (Terminstans)
Foto Direnç (Fotorezistans)
Sabit Dirençler
Sabit dirençler yapıldığı malzemenin cinsine göre üçe ayrılır:
Karbon dirençler
Telli dirençler
Film dirençler
İnce film dirençler
Kalın film [Cermet "Sörmit" Okunur] dirençler
Karbon Dirençler
Karbon direncin yapısı:
Karbon direnç kömürü karbon tozu ve reçine tozunun eritilmesi ile elde edilir.Karbon ile reçinenin karışım oranı direncin değerini verir.Büyüklüklerine göre 1/4 , 1/2 Watt 1W, 2W 3W deeğerinde yapılabilirler.En çok kullanılan direnç türüdür.Karbon dirençlerin dezvantajı hassas olarak üretilememeleridr. Karbon dirençler 1Ω dan başlayarak birkaç mega Ohm a (MΩ) kadar kaka üretilmektedir. Başlıca kullanım alanları: Bütün elektronik devrelerde en çok kullanılan direnç dir.
Telli Dirençler
Telli dirençler gerek sabit direnç, gerekse de ayarlanabilen direnç olmak üzere, değişik güçlerde ve omajlar da üretilebilmektedir. Telli Direncin Yapısı: Telli dirençlerde, sıcaklıkla direnç değerinin değişmemesi ve dayanıklı olması için, Nikel-Krom, Nikel-Gümüş ve konstantan kullanılır.
Telli dirençler genellikle seramik gövde üzerine iki katlı olarak sarılır. Üzeri neme ve darbeye karşı verniklidir. Yalnızca ayarlı dirençte, bir hat boyunca tellerin üzeri kazınır.
10 Ω ile 100 KΩ arasında 30 W'a kadar üretilmektedir.
Başlıca kullanım alanları:
Yüksek akım gerektiren devrelerde ve özelliklede Güç Kaynağı devrelerinde, karbon dirençlerin kaldıramayacağı yüksek Watt'lı cihazların yapımında kullanılırlar. Tellerin çift katlı sarılmasıyla endüksiyon etkisi kaldırılabildiğinden yüksek frekans devrelerinde tercih edilir. Küçük güçlülerde ısınmayla direnci değişmediğinden ölçü aletlerinin ayarında etalon (örnek) direnç kullanılır.
Dezavantajları:
Fiyatlarının yüksek olması, çok yer kaplaması ve büyük güçlü olanlarının ısınması gibi dezavantajları vardır.
Film dirençler
Film kelimesi dilimize İngilizce 'den geçmiştir. Türkçe karşılığı zar ve şerit anlamına gelmektedir direnç şerit şeklinde yalıtkan bir gövde üzerine sarılmıştır. Bu durum, bir fotoğraf filminin sarılışına benzetilebilir.
İki tür film direnç vardır:
İnce film dirençler
Kalın film dirençler
1. İnce Film Dirençler:
İnce film dirençler şu şekilde üretilmektedir: Cam veya seramik silindirik bir çubuk üzerine Saf Karbon Nikel - Karbon Metal - Cam tozu karışımı "Metal oksit" gibi değişik direnç sprey şeklinde püskürtülür.
Püskürtülen bu direnç maddesi, çok ince bir elmas uçla veya lazer ışınıyla belirli bir genişlikte, spiral şeklinde kesilerek şerit sargılar haline dönüştürülür. Şerit sargıdan biri çıkarılarak diğer sargının sarımları arası izole edilir. Şerit genişliği istenilen şekilde ayarlanarak istenilen direnç değeri elde edilir
2. Kalın Film (Cermet) Dirençler:
Kalın film dirençler, seramik ve metal tozları karıştırılarak yapılır. Seramik ve metal tozu karışımı bir yapıştırıcı ile hamur haline getirildikten sonra, seramik bir gövdeye şerit halinde yapıştırılır fırında yüksek sıcaklıkta pişirilir. Yukarıda açıklanan yöntemle, hem sabit hem de ayarlı direnç yapılmaktadır. Film dirençler toleransı en küçük olan dirençlerdir.istenilen direnç değerleri sağlanabilmektedir.
Ayarlı Dirençler
Ayarlı dirençler, direnç değerinde duruma göre değişiklik yapılması veya istenilen bir değere ayarlanması gereken devrelerde kullanılırlar. Karbon, telli ve kalın film yapıda olanları vardır.
Çeşitleri:
Ayarlı dirençler iki ana gruba ayrılır:
Reostalar
Potansiyometreler
1. Reostalar
Reostalar, sembollerinden de anlaşıldığı gibi iki uçlu ayarlanabilen dirençlerdir. Bu iki uçtan birine bağlı olan kayıcı uç, direnç üzerinde gezdirilerek, direnç değeri değiştirilir.
Reostaların da karbon tipi ve telli tipleri vardır. Sürekli direnç değişimi yapan reostalar olduğu gibi, kademeli değişim yapan reostalarda vardır.
Reostanın başlıca kullanım alanları:
Laboratuarlarda etalon direnç olarak, yani direnç değerlerinin ayarlanmasında ve köprü metodunda direnç ölçümlerinde, değişken direnç gerektiren devre deneylerinde, örneğin diyot ve transistor karakteristik eğrileri çıkarılırken giriş, çıkış gerilim ve akımlarının değiştirilmesinde ve benzeri değişken direnç gerektiren pek çok işlemde kullanılır.
2. Potansiyometreler
Potansiyometreler üç uçlu ayarlı orta uç, direnç üzerinde gezinebilir
Potansiyometreler, direnç değerinin değiştirilmesi yoluyla gerilim bölme, diğer bir deyimle çıkış gerilimini ayarlama işlemini yapar.
Devre direncinin çok sık değiştrilmesi istenen yerlerde kullanılır.Potansiyometreler radyo gibi cihazlarda ses kontrolü için kullanılır.Sesin açılıp kapanması için kullanılır.
Potansiyometre Çeşitleri
Potansiyometreler aşağıdaki üç grup altında toplanabilir.
Karbon Potansiyometreler
Telli Potansiyometreler
Vidalı Potansiyometreler
1. Karbon Potansiyometreler
Karbon potansiyometreler, mil kumandalı veya bir kez ön ayar yapılıp, bırakılacak şekilde üretilmektedir. Ayar için tornavida kullanılır. Bu türdeki potansiyometreye "Trimmer potansiyometre" (Trimpot) denmektedir
A: Kalın yazı Lineer potansiyometre çıkış gerilimindeki değişim
B: Logaritmik potansiyometre çıkış gerilimindeki değişim
Şekil 1.10 'da gösterilmiş olduğu gibi karbon potansiyometreler. Lineer (doğrusal) veya logaritmik (eğrisel) gerilim ayarı yapacak şekilde üretilir.
Şeklin köşesinde karakteristik eğrileri çıkarılan potansiyometre görülmektedir.
Yatay koordinat ekseni, potansiyometre fırçasının "a" ucuna göre dönüş açısını, gösteriyor.
Düşey koordinat ekseni ise, a-s uçlarından alınan Vas geriliminin , a-e uçları arasındaki Vae gerilimine oranını (Vas/Vae) göstermektedir.
Aynı şeyleri direnç değerleri üzerinde de söylemek mümkündür.
Şekilde, noktalı olarak çizilmiş olan A doğrusu, lineer (doğrusal) potansiyometreye, B eğrisi ise logaritmik potansiyometreye aittir.
Potansiyometre fırçası "a" ucunda iken Vas çıkış gerilimi sıfır 'dır.
Fırçanın 90° döndürülmüş olduğunu kabul edelim: Potansiyometre lineer ise; Vas = 32/100*Vae = 0,32Vae olur. Potansiyometre logaritmik ise; Vas = 8/100*Vae = 0,08Vae olur. Yükselteçlerde volüm ve ton kontrolünde logaritmik potansiyometrelerin kullanılması uygun olur.
Dirençlerin hangi türden olduğunun anlaşılmasını sağlamak için, omaj değerinden sonra "lin" veya "log" kelimeleri yazılır.
2. Telli Potansiyometreler
Telli potansiyometreler, bir yalıtkan çember üzerine sarılan teller ile bağlantı kuran fırça düzeninden oluşmaktadır. Bu tür potansiyometrelerin üzeri genellikle açıktır. Tel olarak Nikel-Krom veya başka rezistans telleri kullanılır.
3. Vidalı Potansiyometreler
Vidalı potansiyometrede, sonsuz vida ile oluşturulan direnci taramaktadır. Üzerinde hareket eden bir fırça, kalın film (Cermet) yöntemiyle oluşturulan direnci taramaktadır. Fırça potansiyometrenin orta ayağına bağlıdır. Böylece orta ayak üzerinden istenilen değerde ve çok hassas ayarlanabilen bir çıkış alınabilir.
Potansiyometrelerin başlıca kullanım alanları: Potansiyometreler elektronikte başlıca üç amaç için kullanılırlar;
